Trump dhe Putin drejtojnë vende të përfshira në konflikte të kushtueshme dhe përballen me sfida të rëndësishme në skenën ndërkombëtare. Ndërkohë, Xi Jinping ka mbikëqyrur ngritjen e jashtëzakonshme të Kinës si fuqi ekonomike dhe teknologjike globale, por vazhdon të tregojë kujdes përballë mundësisë së një konflikti të drejtpërdrejtë për Tajvanin.
Tre liderë mbi 70 vjeç, që kontrollojnë së bashku rreth 90 për qind të arsenalit bërthamor botëror, dy luftëra në zhvillim, një tryezë e përbashkët dhe një agjendë ende e paqartë. Çfarë mund të shkojë keq?
Takimi i paprecedentë mes presidentit amerikan Donald Trump, presidentit rus Vladimir Putin dhe liderit kinez Xi Jinping, që pritet të mbahet të enjten në Shenzhen të Kinës, po ndiqet me shqetësim të veçantë në kryeqytetet evropiane. Arsyeja nuk është vetëm pesha e jashtëzakonshme politike dhe ushtarake e tre liderëve, por edhe mungesa e qartësisë mbi atë që ata synojnë të diskutojnë dhe, mbi të gjitha, mbi marrëveshjet që mund të arrihen larg syve të publikut.
Në rrethana normale, një samit i këtij niveli do të paraprihej nga muaj të tërë përgatitjesh diplomatike, negociatash dhe përcaktimi të objektivave konkrete. Këtë herë, megjithatë, situata duket ndryshe. Agjenda mbetet e paqartë dhe përfshirja e Donald Trumpit e bën edhe më të vështirë parashikimin e zhvillimeve.
Mospërhapja e armëve bërthamore është përmendur si një nga temat kryesore të takimit, por pritshmëritë për ndonjë përparim të rëndësishëm janë të kufizuara. Kina ka folur gjithashtu për nevojën e “ruajtjes së paqes botërore”. Megjithatë, Trump ka zgjeruar papritur gamën e çështjeve që mund të diskutohen, duke përmendur Iranin, Ukrainën, kompaninë amerikane Nvidia dhe madje mundësinë e një takimi me liderin e Koresë së Veriut, Kim Jong Un.
Dalja nga agjenda nuk është diçka e pazakontë në diplomacinë ndërkombëtare. Por, në këtë rast, rreziqet janë veçanërisht të mëdha. Mjafton të shihet se çfarë mund të ndodhë me çështjen e Ukrainës.
Ukraina, pika më e ndjeshme e takimit
Të hënën, Trump iu rikthye luftës në Ukrainë me një deklaratë që përmbante edhe ironi, edhe një formulim të paqartë. “Ukraina është tema ime e preferuar”, tha ai, përpara se të shtonte se Ukraina dhe Rusia po humbnin nga 25 mijë ushtarë në muaj.
Në mënyrën se si u shpreh presidenti amerikan, humbjet e mëdha ruse pothuajse u shkrinë në një formulim të përgjithshëm, ndërsa vëmendja u përqendrua te ideja se Ukraina po humbet luftën.
Për Trumpin, çështja ukrainase duket se është kthyer në një problem që kërkon zgjidhje të shpejtë. Ai e ka kritikuar vazhdimisht Kievin për refuzimin e kushteve të një marrëveshjeje që do t’i jepte fund konfliktit, edhe pse këto kushte mund të kërkojnë kompromise të rënda territoriale dhe politike nga pala ukrainase.
Shqetësimi i Evropës nuk lidhet vetëm me mundësinë që nga takimi i Shenzhenit të dalë ndonjë deklaratë që Ukraina dhe aleatët e saj do të detyrohen ta pranojnë. Vendet evropiane janë mësuar tashmë me ndryshimet e shpeshta të qëndrimeve të administratës amerikane.
Rreziku më i madh qëndron te ajo që mund të diskutohet në takimet private, te gatishmëria e Trumpit për të kërkuar miratimin e liderëve autoritarë dhe te ndikimi që një marrëveshje e mundshme mund të ketë në qëndrimin e Putinit ndaj luftës.
Për Moskën, samiti përfaqëson gjithashtu një mundësi të rëndësishme për t’u rikthyer në qendër të diplomacisë botërore. Për një ditë, Putini do të shfaqet në të njëjtën tryezë me presidentët e dy fuqive më të mëdha ekonomike dhe ushtarake të botës, duke i dhënë Rusisë një imazh ndërkombëtar që Kremlini është përpjekur ta ruajë pavarësisht kostove të mëdha të luftës në Ukrainë.
Shqetësimi i zyrtarëve evropianë është i dukshëm.
“Trump dëgjon personin e fundit me të cilin ka biseduar. Kjo do të ndikojë në atë që do të thotë”, deklaroi për CNN një zyrtar evropian, duke kërkuar të mos identifikohej.
Një diplomat evropian e përshkroi situatën edhe më drejtpërdrejt: “Është e vështirë të shohësh se si ky takim mund të prodhojë diçka pozitive për sigurinë evropiane”.
Një tjetër zyrtar i lartë evropian pranoi se pamja e tre liderëve së bashku është “natyrisht e tmerrshme” për Evropën, megjithëse shprehu më pak shqetësim për mundësinë e arritjes së një marrëveshjeje të madhe politike.
Për një nga zyrtarët e cituar nga CNN, takimi është një “ëndërr për Putinin”, pasi i ofron mundësinë të rikthehet në skenën ndërkombëtare pa pasur nevojë të bëjë ndonjë lëshim të rëndësishëm.
Edhe fotografia përfundimtare e tre liderëve mund të ketë domethënie politike. Sipas njërit prej zyrtarëve evropianë, një çështje me rëndësi simbolike do të jetë edhe se cili prej tyre do të qëndrojë në qendër të fotografisë.
Një imazh i tillë mund të interpretohet si shenjë e ndryshimit të ekuilibrave globalë dhe e dobësimit të ndikimit perëndimor. Në të njëjtën fotografi do të shfaqen lideri që nisi pushtimin e Ukrainës, presidenti kinez që mbështet strategjikisht Moskën dhe presidenti amerikan, i cili ka ndryshuar ndjeshëm qasjen tradicionale të Uashingtonit ndaj konfliktit, duke ushtruar presion mbi Kievin për të pranuar një marrëveshje paqeje.
Frika nga një marrëveshje në kurriz të Ukrainës
Një prej shqetësimeve kryesore të Evropës është mundësia që Trump të përvetësojë argumentet e Kremlinit për luftën dhe të pranojë një version të realitetit në terren që favorizon Moskën. Nëse kjo ndodh, ai mund të ndihet më pas i detyruar të mbështesë një marrëveshje të negociuar me Putinin dhe Xi Jinpingun, edhe nëse ajo nuk përputhet me interesat e Ukrainës dhe të aleatëve evropianë.
Megjithatë, disa zyrtarë evropianë vazhdojnë të shpresojnë se Kina mund të luajë rolin e një ndërmjetësi të besueshëm në përpjekjet për t’i dhënë fund luftës.
Kjo shpresë mbështetet në faktin se Xi Jinping thuhet se ka ushtruar presion ndaj Putinit për të kufizuar kërcënimet bërthamore, se Pekini nuk ka kaluar në furnizimin e plotë dhe të drejtpërdrejtë të Rusisë me armë për luftën dhe se Kina synon të paraqitet si një fuqi globale e aftë të ndikojë në zgjidhjen e konflikteve ndërkombëtare.
Por ky vlerësim, sipas analizës së CNN, shpërfill interesat strategjike të Kinës. Pekinit nuk i intereson një humbje e Rusisë, pasi një zhvillim i tillë do të dobësonte një nga partnerët e tij më të rëndësishëm dhe do të ndryshonte ekuilibrat e fuqisë në favor të Perëndimit.
Për Kinën, mbijetesa politike dhe strategjike e Moskës është e rëndësishme edhe në kuadër të rivalitetit të saj më të gjerë me Shtetet e Bashkuara.
Për më tepër, Uashingtoni ka ndërmarrë veprime të ashpra kundër Iranit dhe Venezuelës, dy vende me të cilat Pekini ka marrëdhënie të rëndësishme strategjike. Në këto rrethana, një disfatë e Rusisë mund të perceptohet nga Kina si një tjetër fitore e Perëndimit dhe si dobësim i pozicionit të saj ndërkombëtar.
Përpjekjet amerikane për paqe dhe lëshimet ndaj Moskës
Muaji i fundit ka sjellë zhvillime shqetësuese për Ukrainën dhe vendet evropiane të NATO-s. Shumë prej tyre lidhen me procesin e negociatave për paqe të udhëhequr nga Jared Kushner, dhëndri i Trumpit, dhe Steve Witkoff, i dërguari i tij.
Të dy kanë përvojë të kufizuar në diplomacinë tradicionale dhe proceset komplekse të negociatave ndërkombëtare.
Fillimisht, Trump arriti një marrëveshje për blerjen e naftës dizel ruse, një zhvillim që, sipas analizës së artikullit, dobësonte politikën e presionit ekonomik ndaj Moskës dhe krijonte mundësi për shtimin e të ardhurave të Kremlinit.
Më pas erdhën ndërprerjet e raportuara në shkëmbimin e informacioneve të inteligjencës amerikane dhe në shërbimet Starshield, të cilat luajnë rol të rëndësishëm në mbrojtjen e Ukrainës nga sulmet ruse me raketa. Shtëpia e Bardhë, sipas CNN, ose ka mohuar se ndërprerje të tilla kanë ndodhur, ose ka minimizuar rëndësinë e tyre.
Në një takim në Kremlin muajin e kaluar, Witkoff e cilësoi Putinin si “humanitar”, pasi presidenti rus kishte liruar Stephen Hubbardin, një ish-mësues amerikan në pension dhe veteran i ushtrisë amerikane.
Ndërkohë, pas një takimi në Uashington me përfaqësuesin e Putinit, Kushner e paraqiti procesin e paqes si një përpjekje për të ndërtuar një arkitekturë të re të sigurisë në Evropë.
Kjo qasje përputhet me një nga argumentet kryesore të Kremlinit, sipas të cilit problemi i sigurisë evropiane lidhet me zgjerimin e NATO-s dhe jo me agresionin rus ndaj vendeve fqinje.
Rusia ndërhyri ushtarakisht në Gjeorgji në vitin 2008, ndërsa ndaj Ukrainës nisi agresionin në vitin 2014, përpara se të ndërmerrte pushtimin në shkallë të plotë në shkurt të vitit 2022.
Pas kufizimeve të tjera të vendosura ndaj shërbimeve Starshield në Ukrainë, gjatë një samiti për paqen, Kushner udhëtoi drejt Moskës. Synimi ishte të merrte miratimin e Putinit për përfshirjen e Evropës në bisedimet trepalëshe për paqen.
Pas takimit, Kushner la të kuptohej se presidenti rus e kishte pranuar këtë mundësi. Por Kremlini e kundërshtoi publikisht këtë version.
Një tjetër çështje e ndjeshme u bë propozimi i mundshëm për garanci sigurie për Ukrainën, të ngjashme me ato që ofron NATO-ja, në këmbim të tërheqjes së Kievit nga pjesa e mbetur e Donbasit. Këtë pretendim e ka bërë presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, duke iu referuar diskutimeve me të dërguarit amerikanë.
Dhe këto janë vetëm zhvillimet që janë bërë publike.
Pse samiti nuk do të jetë një “Jaltë 2.0”
Mundësia që takimi i Shenzhenit të shënojë një afrim të mëtejshëm të Trumpit me Moskën nuk mund të përjashtohet. Sipas analizës së CNN, veprimet dhe deklaratat publike të presidentit amerikan kanë ushqyer vazhdimisht këtë perceptim.
Trump ka shkuar deri aty sa të sugjerojë se Putini mund të kishte qenë “shumë më i ashpër” ndaj Ukrainës. Një deklaratë që ka ngjallur shqetësim për mënyrën se si presidenti amerikan e percepton fuqinë ushtarake ruse dhe kërcënimin që ajo përfaqëson.
Megjithatë, samiti nuk pritet të jetë një përsëritje e konferencës së Jaltës në vitin 1945, kur fuqitë fituese të Luftës së Dytë Botërore diskutuan ndarjen e sferave të ndikimit dhe arkitekturën e rendit të ri botëror.
Në Jaltë u takuan Franklin D. Roosevelt, Joseph Stalin dhe Winston Churchill. Vendimet e tyre patën pasoja të thella për Evropën dhe botën në dekadat që pasuan.
Por liderët që do të mblidhen në Shenzhen përfaqësojnë një realitet krejt tjetër.
Trump dhe Putin drejtojnë vende të përfshira në konflikte të kushtueshme dhe përballen me sfida të rëndësishme në skenën ndërkombëtare. Ndërkohë, Xi Jinping ka mbikëqyrur ngritjen e jashtëzakonshme të Kinës si fuqi ekonomike dhe teknologjike globale, por vazhdon të tregojë kujdes përballë mundësisë së një konflikti të drejtpërdrejtë për Tajvanin.
Në vitin 1945, bota nuk kishte zgjidhje tjetër veçse të dëgjonte Trumanin, Stalinin dhe Churchillin. Këtë herë, historia mund të mos i japë të njëjtën peshë takimit të Shenzhenit.
Rreziku i vërtetë fshihet në atë që nuk do të bëhet publike
Pasojat e këtij samiti nuk duhet të maten vetëm me deklaratat që do të bëhen përpara kamerave.
Rreziku nuk është thjesht që Trump të dalë nga takimi duke përsëritur argumentet e Kremlinit, apo që Putini të përfitojë një platformë ndërkombëtare për të paraqitur versionin e tij të historisë dhe të përgjegjësisë ruse për luftën.
As që Xi Jinping të shfaqet si lideri më i qetë dhe më i arsyeshëm mes të treve.Për Moskën, përfitimi më i madh mund të jetë mungesa e presionit të drejtpërdrejtë dhe serioz ndaj Putinit.
Nëse dy nga liderët më të fuqishëm të botës nuk kërkojnë prej tij një armëpushim të menjëhershëm dhe një angazhim konkret për një paqe të qëndrueshme, presidenti rus mund të dalë nga takimi me më shumë hapësirë për të vazhduar luftën.
Në vend që presioni të përqendrohet te Moska për t’i dhënë fund agresionit, ai mund të zhvendoset te Kievi dhe kryeqytetet evropiane, të cilave mund t’u kërkohet të pranojnë lëshime të reja.
Një zhvillim i tillë do t’i jepte Kremlinit kohë shtesë për të vazhduar përpjekjet për të pushtuar territore në Donbas, ndërsa Ukraina do të përballej me një tjetër periudhë sulmesh dhe shkatërrimesh, duke rrezikuar që civilët të kalojnë një tjetër dimër të vështirë nën kërcënimin e bombardimeve ruse.
Trump është 80 vjeç, Xi Jinping 73 dhe Vladimir Putin 74. Të tre janë liderë që kanë kaluar dekada në skenën politike dhe që kanë ambicie të mëdha për të përcaktuar drejtimin e rendit ndërkombëtar.
Ndoshta samiti i Shenzhenit do të rezultojë vetëm një episod kalimtar në historinë e rivalitetit mes fuqive të mëdha. Por koha që u ka mbetur këtyre liderëve për të lënë gjurmë në historinë botërore e bën veçanërisht të rëndësishme çdo vendimmarrje të tyre.Për Evropën, shqetësimi nuk është vetëm ajo që Trump, Putin dhe Xi do të thonë publikisht pas takimit. Është ajo që mund të bien dakord në heshtje, larg kamerave, dhe që mund të përcaktojë të ardhmen e sigurisë evropiane dhe të Ukrainës.
Dy vitet e mbetura të presidencës së Trumpit mund të rezultojnë një periudhë veçanërisht e ndjeshme për ekuilibrat ndërkombëtarë. Dhe vendimet e marra pas dyerve të mbyllura në Kinë mund të kenë pasoja që do të ndihen shumë përtej kufijve të tri fuqive të përfshira në këtë takim.









