Resorti luksoz i planifikuar në bregdet ka hapur një konflikt të fortë mes banorëve të Zvërnecit, zhvilluesve dhe institucioneve shqiptare. Në qendër të debatit janë pronësia e tokës, akuzat për dokumente të falsifikuara dhe pagesat prej qindra milionë dollarësh për parcelat ku pritet të ndërtohet projekti.
Banorët e Zvërnecit u tronditën dy vjet më parë, kur Jared Kushner publikoi pamjet e projektit për një resort të madh mesdhetar në një gadishull të ngushtë, të rrethuar nga deti dhe laguna e Nartës, ku qëndrojnë flamingot.
Në pamjet e publikuara shfaqej pikërisht toka ku prindërit dhe gjyshërit e banorëve kishin kultivuar patate. Banorët pretendonin se pronat u ishin marrë në mënyrë të paligjshme në vitet 2000 nga Artur Shehu, një person për të cilin autoritetet kanë ngritur më vonë akuza për lidhje me një rrjet ndërkombëtar të trafikut të drogës. Shehu u largua nga Shqipëria dhe jeton në Miami.
Banorët i dërguan një letër Kushnerit, duke i shpjeguar se prej afro dy dekadash ishin përfshirë në procese gjyqësore për pronat. Ata i kërkuan grupit të zhvillimit të mos vazhdonte me projektin, duke argumentuar se toka u përkiste atyre.
Megjithatë, projekti vazhdoi. Në fillim të këtij viti, grupi i zhvillimit i mbështetur nga Kushner pagoi më shumë se 120 milionë dollarë për tokën e Shehut.
Vetëm dy muaj më vonë, prokurorët shqiptarë kërkuan arrestimin e tij, duke e akuzuar për një rol drejtues në një rrjet të gjerë ndërkombëtar të trafikut të kokainës. Sipas akuzës, droga transportohej nga Amerika e Jugut drejt Evropës, e fshehur mes ngarkesave të ligjshme.
Prokurorët pretendojnë gjithashtu se Shehu kishte pastruar para përmes pasurive të paluajtshme, përfshirë tokat në Zvërnec. Sipas tyre, një pjesë e këtyre pronave ishte përfituar përmes dokumenteve të falsifikuara të pronësisë, mes tyre edhe dokumente të periudhës osmane.
Një tjetër projekt i diskutueshëm në Ballkan
Përplasja në Shqipëri është një goditje e re për ambiciet e Kushnerit në sektorin e pasurive të paluajtshme jashtë Shteteve të Bashkuara. Pas largimit të administratës së parë të Donald Trumpit, ai është përqendruar gjithnjë e më shumë te investimet private, përfshirë projektet në Ballkan.
Kushner ka thënë se dëshironte të hynte në tregjet e Ballkanit në një fazë kur turizmi dhe çmimet e pasurive të paluajtshme po rriteshin me shpejtësi. Shqipëria dhe Serbia ishin ndër vendet ku ai pa mundësi të mëdha investimi.
Në Serbi, ai arriti një marrëveshje të drejtpërdrejtë me qeverinë për zhvillimin e një prone shtetërore në qendër të Beogradit. Projekti u përball me kritika dhe protesta, ndërsa kundërshtarët pretenduan se qeveria serbe po përpiqej të afrohej politikisht me Trumpin. Qeveria serbe i mohoi këto akuza.
Pas disa javësh protestash dhe pasi një ministër që kishte mbështetur projektin u përball me akuza, plani u braktis. Kushner u tërhoq nga projekti në dhjetor.
Në Shqipëri, situata është shumë më e ndërlikuar, sepse marrëveshjet për tokën janë tashmë të kryera.
Nga toka e diskutueshme te projekti 5 miliardë dollarësh
Sipas një personi të njohur me transaksionet, grupi i mbështetur nga Kushner ka paguar më shumë se 240 milionë dollarë për tokat e blera nga pronarë privatë, përfshirë edhe Shehun.
Avokati i Shehut, Kujtim Cakrani, mohon akuzat ndaj klientit të tij. Ai thotë se Shehu nuk është trafikant droge dhe as nuk ka përfituar toka në mënyrë të paligjshme. Sipas tij, Shehu është thjesht një pronar tokash dhe nuk ka pasur kontakte të drejtpërdrejta me Kushnerin, por vetëm përmes një ndërmjetësi.
Nga ana tjetër, grupi i zhvillimit thotë se çështjet e pronësisë duhet të zgjidhen nga gjykatat shqiptare. Përfaqësuesit e tij kanë deklaruar se janë në dijeni të akuzave ndaj shitësit të tokës, por se vetë grupi nuk është objekt hetimi dhe se beson se blerjet janë kryer në mënyrë të ligjshme.
Prokurorët shqiptarë thonë se kanë sekuestruar paratë e Shehut që lidhen me shitjen e tokës.
Sipas profesor Sotir Dhamo, ekspert i planifikimit urban, gjykatat mund ta ndalojnë përkohësisht një projekt kur ekzistojnë mosmarrëveshje serioze për pronësinë. Por, sipas tij, në Shqipëri pavarësia e gjykatave nga politika dhe interesat ekonomike vazhdon të jetë problem.
Historia e Artur Shehut
Shehu, 60 vjeç, jeton në Miami, ku të dhënat e pronave tregojnë se zotëron një shtëpi të madhe në Flamingo Drive, në Miami Beach, së bashku me bashkëshorten e tij, një ish-personazh i njohur i televizionit shqiptar.
Rruga e tij drejt Shteteve të Bashkuara lidhet me vitet e trazuara të Shqipërisë pas rënies së komunizmit.
Vendi kaloi një periudhë të gjatë paqëndrueshmërie politike, rritje të krimit të organizuar, emigracion masiv dhe krizën e skemave piramidale të vitit 1997, e cila e çoi Shqipërinë në prag të një konflikti të gjerë të armatosur.
Në këtë periudhë, Shehu u shfaq si sipërmarrës dhe krijoi pasuri të konsiderueshme, përfshirë edhe një hotel në Vlorë.
Sipas Dritan Zaganit, ish-oficer i policisë shqiptare që e kishte hetuar, Shehu kishte tërhequr vëmendjen e policisë shqiptare kundër drogës dhe të autoriteteve italiane për dyshime mbi lidhje me grupe kriminale italiane, trafik droge dhe kontrabandë emigrantësh drejt Italisë.
Në vitin 1999, sipas Zaganit, policia u drejtua drejt një lokali pas raportimeve për të shtëna armësh. Shehu dyshohej se ishte përfshirë në një përplasje me një grup rival.
Pas kësaj, ai u largua nga Shqipëria.
Avokati Cakrani e paraqet ndryshe historinë. Sipas tij, Shehu ishte sulmuar nga grupe me qëndrime prokomuniste për shkak të bindjeve të tij antikomuniste dhe se interesimi i autoriteteve ndaj tij kishte motive politike.
Hetimet shqiptare dhe italiane nuk çuan në ngritjen e akuzave ndaj tij.
Në vitin 2001, Shehu u vendos në Shtetet e Bashkuara dhe mori azil, pasi deklaroi se ishte sulmuar nga grupe komuniste. Më vonë, sipas avokatit të tij, ai mori edhe shtetësinë amerikane, ndërsa vazhdoi të kishte interesa biznesi në Shqipëri.
Dyshimet për lidhjet me mafian
Emri i Shehut u shfaq sërish në hetime ndërkombëtare në vitin 2012, kur prokurorët italianë kërkuan arrestimin e tij në kuadër të një hetimi ndaj një familjeje kriminale italiane.
Sipas një vendimi të një gjykate italiane, Shehu ishte bashkëpronar i një pastiçerie akulloresh në Shqipëri me një person të dyshuar si bos i mafias italiane. Ky person i kishte transferuar atij më shumë se 1 milion euro.
Prokurorët pretenduan gjithashtu se Shehu kishte dhënë me qira hapësirë në një ndërtesë për një kazino.
Gjykata italiane e rrëzoi kërkesën për arrestim, duke vlerësuar se nuk kishte prova të mjaftueshme për të dëshmuar përfshirjen e tij në veprimtari të paligjshme.
Megjithatë, emri i Shehut vazhdoi të shfaqej në hetime të ndryshme për trafik droge.
Sipas prokurorëve shqiptarë, autoritetet evropiane e kishin vëzhguar atë në Monako në shoqërinë e personave të dyshuar për trafik droge. Ata siguruan gjithashtu fotografi të tij në vitin 2019 në Mallorca, në një takim me një person të dyshuar si një nga drejtuesit kryesorë të një grupi mafioz, i cili më vonë u arrestua.
Shehu nuk u akuzua në këto hetime.
Akuzat e reja të SPAK
Situata ndryshoi në qershor, kur hetues nga Spanja, Belgjika dhe vende të tjera evropiane i dorëzuan SPAK-ut një sasi të madhe dokumentesh mbi një rrjet ndërkombëtar të trafikut të drogës.
SPAK-u, institucioni i krijuar në vitin 2019 për të hetuar korrupsionin dhe krimin e organizuar, siguroi një urdhër gjykate për arrestimin e Shehut dhe 19 personave të tjerë.
Prokurorët e përshkruan Shehun si një person me rol drejtues në organizatë dhe e akuzuan për pastrim parash dhe pjesëmarrje në grup të strukturuar kriminal.
Sipas akuzës, rrjeti kontrollonte pjesë të ndryshme të zinxhirit të trafikut të kokainës: nga sigurimi i drogës në Ekuador, te transporti i saj drejt Evropës, përpunimi dhe shpërndarja në vende të ndryshme.
Fitimet, sipas prokurorëve, ktheheshin në Shqipëri përmes kriptomonedhave dhe parave të gatshme. Më pas ato investoheshin në pasuri të paluajtshme.
Një pjesë e parave, sipas hetuesve, ishte përdorur për financimin e një kulle në qendër të Tiranës dhe të vilave në zonat bregdetare.
Prokurorët pretendojnë gjithashtu se Shehu dhe persona të lidhur me të kishin përfituar toka duke përdorur pretendime të vjetra pronësie dhe dokumente të falsifikuara.
Një nga parcelat më të mëdha të përmendura në dosje është pikërisht toka në Zvërnec, ku planifikohet resorti i Kushnerit.
Konflikti për tokën në Zvërnec
Zvërneci është një fshat i vogël bregdetar pranë Vlorës, i njohur për manastirin e tij të vjetër dhe për lagunën e Nartës.
Banorët e zonës thonë se familjet e tyre e kanë përdorur tokën në gadishull prej brezash.
Zoi Pula, 71 vjeç, u rrit në Zvërnec përpara se të largohej drejt Greqisë. Ai tregon se stërgjyshi i tij kishte përdorur tokën për kullotje dhe se familja e tij, gjatë periudhës komuniste, e kishte shfrytëzuar për të mbjellë patate, qepë dhe kultura të tjera.
Pas rënies së komunizmit, familjes iu kthye pronësia mbi një pjesë të tokës.
Por në mesin e viteve 2000, Pula dhe banorë të tjerë mësuan se zyrtarë lokalë të pronave ia kishin njohur Shehut të drejtat mbi pjesë të mëdha të tokës në gadishull.
“U çmendëm. U zemëruam”, kujton ai.
Problemet e pronësisë në Shqipëri kanë zgjatur prej dekadash. Pas vitit 1991, ligjet për kthimin dhe kompensimin e pronave krijuan mijëra pretendime të mbivendosura. Shumë prej tyre përfunduan në gjykata dhe një pjesë e madhe e rasteve mbetën të pazgjidhura për vite.
Në rastin e Zvërnecit, banorët pretendojnë se Shehu përdori dokumente të vjetra për të provuar se një paraardhës i tij, Seit Shehu, kishte qenë pronar i tokës.
Në një prej rasteve, një dokument i periudhës osmane ishte përkthyer në mënyrë të gabuar. Sipas një vendimi gjykate, gjatë përkthimit nga turqishtja osmane, emri i pronarit origjinal ishte zëvendësuar me emrin Seit Shehu.
Avokati dhe arkivisti që kishin lidhje me dokumentin u dënuan më vonë për falsifikim, megjithëse çështja e avokatit po rigjykohet.
Gjykata e Lartë ka konstatuar se dokumenti ishte i falsifikuar.
Megjithatë, beteja për pronësinë nuk ka përfunduar. Shehu dhe persona të tjerë që pretendojnë pronësinë kanë fituar dhe humbur në procese të ndryshme, ndërsa gjyqet dhe apelimet vazhdojnë.
Avokati i Shehut këmbëngul se familja e klientit të tij ka dokumente që dëshmojnë pronësinë historike mbi tokat në Zvërnec dhe zona të tjera.
Nga Sazani te Zvërneci
Kushner dhe Ivanka Trump u interesuan për Shqipërinë pas një udhëtimi me jaht në Mesdhe, pas përfundimit të mandatit të parë të Donald Trumpit.
Ata vizituan ishullin e Sazanit, një ish-zonë ushtarake në pronësi të shtetit shqiptar. Ivanka Trump e ka përshkruar ishullin si një vend që i la mbresa të forta.
Më pas, Kushner arriti një marrëveshje me kryeministrin Edi Rama për zhvillimin e Sazanit dhe nisi të punonte me zhvilluesin amerikan Asher Abehsera.
Së shpejti, vëmendja u zhvendos edhe te Zvërneci, rreth 8 kilometra larg Sazanit. Zona është e njohur për plazhet e saj, natyrën dhe praninë e breshkave të detit.
Abehsera tha se kishte arritur marrëveshje me partnerë shqiptarë, përfshirë kompaninë Kastrati. Grupi nisi të kontaktonte pronarët e tokave në Zvërnec dhe, fillimisht, u propozoi atyre të merrnin pjesë si bashkëpronarë në projekt.
Në pranverën e vitit 2024, Kushner publikoi pamjet e projektit, ku paraqiteshin vila në shpatet e Sazanit dhe hotele përgjatë plazheve të Zvërnecit.
Disa muaj më vonë, banorët i dërguan një letër kompanisë së tij, duke kërkuar që të mos ndërmerreshin veprime që mund të cenonin të drejtat e tyre të pronësisë, ndërsa gjyqet për tokën ishin ende në vazhdim.
Abehsera deklaroi në atë kohë se kompania nuk kishte interes të zhvillonte një pronë që nuk ishte ligjërisht dhe në mënyrë të drejtë e saj.
Më pas, Kushner dhe partnerët e tij krijuan kompaninë Sazan Real Estate Development dhe në projekt u përfshi edhe një grup investimesh nga Katari.
Në prill, përmes kompanisë Albania Land Development, grupi i zhvillimit i pagoi Shehut 110 milionë euro, ose rreth 125 milionë dollarë, për tokën në Zvërnec, sipas prokurorëve që po hetojnë çështjen e pastrimit të parave.
Të dhënat e kompanive shqiptare tregojnë se Albania Land Development është në pronësi të Sazan Real Estate Development.
Tel me gjemba dhe protesta në Tiranë
Në fund të prillit, grupi vendosi gardhe rreth pjesëve të gadishullit të mbrojtur nga pikëpamja mjedisore dhe përdori edhe tela me gjemba.
Kur banorët shkuan për të protestuar, u penguan nga rojet private.
Një prej rojeve goditi një banor në fyt dhe më pas e tërhoqi zvarrë nëpër plazh, ndërsa policia ndodhej pranë.
Grupi i zhvillimit u distancua nga incidenti, duke thënë se përgjegjësia i takonte një kompanie private sigurie.
Pamjet e incidentit u përhapën me shpejtësi në rrjetet sociale dhe shkaktuan zemërim të madh.
Protestat u zhvendosën në Tiranë, ku demonstruesit mbushën qendrën e kryeqytetit me pankarta me imazhe të Kushnerit, flamingove dhe Trumpit.
Me publikimin e akuzave ndaj Shehut, numri i protestuesve u rrit edhe më tej.
Lëvizja mori emrin “Revolucioni i Flamingove” dhe, përtej çështjes së projektit në Zvërnec, protestuesit nisën të kundërshtojnë edhe korrupsionin, ndërtimet e pakontrolluara dhe mënyrën se si administrohen pronat publike dhe private.
Ndërkohë, Abehsera është distancuar nga polemikat. Në qershor ai deklaroi se nuk e dinte nëse kompania e tij kishte paguar Shehun për tokën dhe mohoi të kishte pasur dijeni për konfliktet e pronësisë përpara se të hynte në projekt.
Grupi po përgatit aktualisht dokumentacionin e vlerësimit të ndikimit në mjedis, i cili kërkohet përpara se autoritetet të japin miratimet për ndërtimin.
Pavarësisht protestave, ku kanë marrë pjesë dhjetëra mijëra njerëz, dhe kritikave nga figura publike e zyrtarë evropianë, projekti vazhdon të ketë mbështetjen e kryeministrit Edi Rama.
Rama e ka cilësuar projektin, me një vlerë të deklaruar prej rreth 5 miliardë dollarësh, si një investim të rëndësishëm të huaj që mund të sjellë përfitime për ekonominë shqiptare.
Por banorët e Zvërnecit druhen se historia e tyre e pronësisë do të përsëritet dhe se toka që pretendojnë se u përket do t’u merret sërish.
“E vetmja gjë që dua tani është që të ma kthejnë tokën”, tha Kostaq Konomi, kryetari i fshatit Zvërnec.
