Pas miratimit me 85 vota të hartës së re administrativo-territoriale, e cila redukton numrin e bashkive nga 61 në 46, Partia Socialiste kërkon ngritjen e një tjetër komisioni të posaçëm parlamentar. Nisma synon riorganizimin e funksionimit të pushtetit vendor, rishikimin e financimit të bashkive, zgjerimin e kompetencave dhe krijimin e një niveli rajonal për administrimin e fondeve europiane. Ndryshimet duhet të jenë gati për zgjedhjet vendore të vitit 2027.
Partia Socialiste ka hedhur hapin e radhës për reformimin e pushtetit vendor, duke kërkuar nisjen e fazës së dytë të Reformës Administrativo-Territoriale. Pas miratimit në Kuvend me 85 vota të ndarjes së re territoriale, që e çon numrin e bashkive nga 61 në 46, mazhoranca synon të ndërhyjë tashmë në mënyrën se si bashkitë do të funksionojnë, financohen dhe ofrojnë shërbime për qytetarët.
Grupi parlamentar socialist i është drejtuar kryetarit të Kuvendit, Niko Peleshi, me një kërkesë zyrtare për ngritjen e Komisionit të Posaçëm Parlamentar për Fazën e Dytë të Reformës Administrativo-Territoriale. Komisioni do të ketë për detyrë përgatitjen e ndryshimeve ligjore që do t’i japin formë modelit të ri të qeverisjes vendore, i cili synohet të nisë funksionimin pas zgjedhjeve lokale të vitit 2027.
Ndryshe nga faza e parë, e cila u përqendrua te ndryshimi i kufijve administrativë dhe reduktimi i numrit të bashkive, faza e dytë do të prekë drejtpërdrejt organizimin e brendshëm të pushtetit vendor, kompetencat e kryebashkiakëve, mënyrën e financimit dhe standardet e shërbimeve publike.
Në dokumentin drejtuar Kuvendit, socialistët argumentojnë se miratimi i hartës së re përbën vetëm shtyllën e parë të reformës, ndërsa tri shtyllat e tjera, funksionet dhe shërbimet, financat vendore dhe niveli rajonal, kërkojnë ndërhyrje të veçanta ligjore.
“Harta e re është shtylla e parë e reformës. Tri shtyllat e tjera, funksionet dhe shërbimet, financat vendore dhe niveli rajonal, kërkojnë ligje më vete, që duhet të hartohen brenda vitit të ardhshëm nga Kuvendi, Qeveria dhe bashkitë”, thuhet në kërkesën e deputetëve.
Një nga ndryshimet kryesore që parashikohet lidhet me rishikimin e ligjit nr. 139/2015 “Për vetëqeverisjen vendore”. Përmes ndërhyrjeve në këtë ligj synohet përcaktimi i një organizimi të ri të brendshëm, që do të rregullojë marrëdhëniet mes bashkisë, qyteteve përbërëse dhe njësive administrative.
Në dokument përmendet edhe krijimi i statusit të qytetit, përcaktimi i funksionit të nënkryetarit të qytetit, si dhe rregullimi i mënyrës së përfaqësimit dhe administrimit të strukturave vendore. Këto ndryshime synojnë të përshtatin organizimin e pushtetit lokal me bashkitë e reja, të cilat do të kenë një shtrirje tjetër territoriale.
Një tjetër ndërhyrje e rëndësishme lidhet me kompetencat dhe shërbimet publike. Komisioni do të analizojë funksionet që bashkitë ushtrojnë aktualisht, kapacitetet e tyre administrative dhe mundësinë për t’u transferuar përgjegjësi të tjera nga pushteti qendror.
Për çdo funksion do të synohet përcaktimi i standardeve minimale të shërbimit dhe burimit përkatës të financimit, në mënyrë që zgjerimi i kompetencave të mos mbetet vetëm një detyrim ligjor pa mbështetje financiare.
Vetë socialistët pranojnë në dokument se një pjesë e bashkive kanë vështirësi në përmbushjen e përgjegjësive që kanë aktualisht.
“Logjika e reformës është e qartë: nuk mund t’u shtohen kompetenca bashkive që sot nuk i kryejnë dot as ato që kanë; bashki më të forta sot do të thotë më shumë kompetenca dhe më shumë financim nesër”, theksohet në kërkesë.
Për këtë arsye, një pjesë e konsiderueshme e punës së komisionit do t’i kushtohet financave vendore. Mazhoranca kërkon rishikimin e ligjit nr. 68/2017 “Për financat e vetëqeverisjes vendore”, me synim forcimin e decentralizimit fiskal dhe krijimin e burimeve më të qëndrueshme financiare për bashkitë.
Në qendër të ndryshimeve do të jetë edhe formula e transfertës së pakushtëzuar, përmes së cilës qeveria qendrore shpërndan çdo vit fonde për njësitë e pushtetit vendor.
Formula e re do të mbështetet te të dhënat e Censit të vitit 2023, duke marrë në konsideratë ndryshimet demografike dhe shpërndarjen e popullsisë. Kjo ndërhyrje mund të ndikojë drejtpërdrejt në mënyrën se si ndahen fondet mes bashkive, veçanërisht në zonat që kanë pësuar rënie të ndjeshme të numrit të banorëve.
Një tjetër shtyllë e reformës është zhvillimi rajonal. Socialistët propozojnë krijimin e një niveli rajonal funksional, mbi strukturën ekzistuese të qeverisjes vendore, i cili do të lidhet me politikat e kohezionit të Bashkimit Europian dhe përgatitjen për përfitimin e fondeve europiane.
Për këtë qëllim, komisioni do të shqyrtojë ndryshimet në ligjin nr. 102/2020 “Për zhvillimin rajonal dhe kohezionin”, duke synuar përafrimin e organizimit institucional shqiptar me kërkesat e Bashkimit Europian.
Kjo pjesë e reformës merr rëndësi edhe në kuadër të procesit të integrimit europian, pasi administrimi i fondeve të BE-së kërkon struktura me kapacitete të mjaftueshme për hartimin, zbatimin dhe monitorimin e projekteve të zhvillimit.
Sipas kërkesës së socialistëve, komisioni i ri do të ketë gjithashtu përgjegjësinë të ndjekë zbatimin e ligjit nr. 100/2026 për ndarjen e re administrativo-territoriale dhe masat kalimtare për ngritjen e bashkive të reja deri në zgjedhjet vendore të vitit 2027.
Procesi do të zhvillohet në bashkëpunim me Këshillin e Ministrave, institucionet përgjegjëse dhe njësitë e vetëqeverisjes vendore. Për çështjet që lidhen me përfaqësimin politik dhe administrimin e zgjedhjeve, komisioni do të bashkërendojë punën edhe me Komisionin e Posaçëm Parlamentar për Reformën Zgjedhore.
Komisioni i propozuar do të përbëhet nga 16 deputetë, të ndarë sipas përfaqësimit të grupeve parlamentare. Drejtimi i tij parashikohet t’i takojë shumicës parlamentare, ndërsa posti i zëvendëskryetarit një përfaqësuesi të opozitës.
Mandati i komisionit do të jetë nëntë muaj nga miratimi i vendimit për ngritjen e tij, me mundësi zgjatjeje nga Kuvendi, në rast se kryetari paraqet një kërkesë të arsyetuar.
Në mbështetje të punës së deputetëve do të ngrihet një grup ekspertësh vendas dhe ndërkombëtarë, ndërsa një sekretariat teknik, i përbërë nga punonjës të administratës së Kuvendit dhe ekspertë të kontraktuar, do të ndihmojë në hartimin e dokumenteve dhe projektligjeve.
Komisioni do të organizojë seanca dëgjimore dhe konsultime me ministrat përgjegjës, kryetarët e bashkive, shoqatat e pushtetit vendor, institucionet e pavarura dhe organizatat e shoqërisë civile.
Në proces parashikohet të ftohen edhe Delegacioni i Bashkimit Europian, Këshilli i Europës, Kongresi i Autoriteteve Vendore dhe Rajonale, Prezenca e OSBE-së dhe organizata të tjera ndërkombëtare, për të ofruar asistencë dhe ekspertizë teknike.
Dokumenti përcakton gjithashtu se institucionet shtetërore dhe publike do të kenë detyrimin të bashkëpunojnë me komisionin dhe t’i vendosin në dispozicion dokumentacionin dhe informacionin e kërkuar për realizimin e detyrave të tij.
Kërkesa e socialistëve vjen pas përfundimit të fazës së parë të reformës, e cila u zhvillua nga Komisioni i Posaçëm Parlamentar i ngritur me vendimin nr. 75/2025. Ky komision paraqiti raportin përfundimtar më 15 korrik 2026, duke përcaktuar metodologjinë e vlerësimit mbi pesë kritere dhe skenarët e riorganizimit territorial.
Mbi bazën e këtij raporti dhe konsultimeve me bashkitë, këshillat bashkiakë dhe qytetarët, Kuvendi miratoi në tetor 2026 ligjin nr. 100/2026, duke përcaktuar ndarjen e re të vendit në 46 bashki.
Tashmë, objektivi i mazhorancës është që ndryshimi i hartës të shoqërohet me një riorganizim të plotë të funksionimit të pushtetit vendor, në mënyrë që bashkitë e reja të kenë kompetenca më të qarta, burime financiare më të qëndrueshme dhe kapacitete më të mëdha për ofrimin e shërbimeve.
Afati politik dhe institucional është viti 2027. Deri atëherë, Kuvendi duhet të përgatisë paketën ligjore që do të përcaktojë mënyrën se si do të funksionojnë 46 bashkitë pas zgjedhjeve vendore.
Nëse faza e parë ndryshoi hartën administrative të Shqipërisë, faza e dytë synon të ndryshojë mënyrën se si do të qeverisen bashkitë, si do të shpërndahen paratë publike dhe çfarë shërbimesh do të marrin qytetarët nga pushteti vendor.
