Sipas Rutte, përdorimi i kërcënimit bërthamor nga Rusia nuk është diçka e re. Kremlini e ka përdorur këtë retorikë në periudha kur situata në fushëbetejë nuk ka qenë në favor të tij. Megjithatë, ai theksoi se kërcënimet nuk mund të injorohen.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka deklaruar se Aleanca është “shumë më e fortë se Rusia” dhe se Moska nuk ka mundësi ta mposhtë atë në një përballje konvencionale, ndërsa paralajmëroi njëkohësisht për rrezikun që paraqet përshkallëzimi i luftës në Ukrainë dhe kërcënimet bërthamore të Kremlinit.
Në një intervistë për Euronews, Rutte tha se Rusia duhet t’i japë fund luftës në Ukrainë dhe të ndalojë kërcënimet me armë bërthamore. Sipas tij, pavarësisht retorikës së ashpër të Moskës, nuk ekziston një kërcënim i menjëhershëm ndaj territorit të NATO-s.
“Jemi shumë më të fortë se Rusia. Ajo nuk mund të na mposhtë kurrë”, deklaroi Rutte, duke theksuar se qëllimi i tij është të tregojë se Aleanca mbetet e bashkuar dhe e aftë të mbrojë territorin e saj.
Paralajmërimi bërthamor i Moskës
Rutte konfirmoi se NATO i është përgjigjur një letre provokuese të dërguar nga Rusia, në të cilën Moska kërcënonte se do të përdorte të gjithë arsenalin e saj, përfshirë armët bërthamore, nëse territori i Federatës Ruse do të vihej nën kërcënim.
Në komunikimin rus përmendej në mënyrë të veçantë Kaliningradi, enklava ruse e vendosur mes Lituanisë dhe Polonisë. Zona konsiderohet me rëndësi të veçantë strategjike dhe ekspertët kanë paralajmëruar për rrezikun e incidenteve të inskenuara ose provokimeve që mund të përdoren për të justifikuar përshkallëzimin.
Sipas Rutte, përdorimi i kërcënimit bërthamor nga Rusia nuk është diçka e re. Kremlini e ka përdorur këtë retorikë në periudha kur situata në fushëbetejë nuk ka qenë në favor të tij. Megjithatë, ai theksoi se kërcënimet nuk mund të injorohen. Mesazhi i tij për Moskën ishte i drejtpërdrejtë: Rusia duhet të ndalojë luftën në Ukrainë dhe kërcënimet bërthamore.
“Nuk ka kërcënim të menjëhershëm për NATO-n”
Deklaratat e Rutte vijnë në një periudhë shqetësimi në rritje për sigurinë në krahun lindor të NATO-s, veçanërisht në vendet baltike. Sulmet hibride që lidhen me Rusinë janë shtuar, ndërsa vendet e rajonit kanë mbetur në gatishmëri të lartë.
Megjithatë, Rutte u përpoq të qetësonte aleatët, duke këmbëngulur se NATO nuk përballet aktualisht me një kërcënim të menjëhershëm ndaj territorit të saj. Sipas tij, vetë fakti që Rusia po has vështirësi të mëdha për të mposhtur Ukrainën tregon kufijtë e kapacitetit të saj ushtarak.
“Një Rusi që nuk është në gjendje të mposhtë Ukrainën nuk mund të përballet me NATO-n”, ishte në thelb argumenti i tij. Kjo, megjithatë, nuk do të thotë se Rusia nuk është në gjendje të shkaktojë dëme të mëdha. Lufta ka krijuar një klimë pasigurie në të gjithë Evropën, ndërsa sulmet ajrore ruse kundër Ukrainës janë përshkallëzuar ndjeshëm.
Ukraina ka nevojë urgjente për mbrojtje ajrore
Rutte pranoi se situata në Ukrainë është bërë veçanërisht e rëndë me afrimin e dimrit. Rusia ka intensifikuar sulmet ajrore dhe po përdor gjithnjë e më shumë dronë të shpejtë me motor reaktiv të tipit Shahed, të cilët mund të depërtojnë në sistemet tradicionale të mbrojtjes ajrore.
Kjo e ka bërë edhe më urgjente nevojën e Ukrainës për sisteme moderne të mbrojtjes ajrore.I pyetur për mundësinë e licencimit të sistemeve Patriot për Ukrainën, Rutte nuk dha një përgjigje konkrete.
Shtetet e Bashkuara dhe Ukraina kanë diskutuar një marrëveshje që do t’i mundësonte Kievit të prodhonte vetë sisteme të tilla, duke ulur varësinë nga furnizimet e huaja. Një prodhim i tillë nuk do të ndryshonte situatën menjëherë, por do të ishte i rëndësishëm në planin afatgjatë.
Rutte shmang kritikat ndaj Trump
Një tjetër element i intervistës ishte mënyra se si Rutte foli për Donald Trump.Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s është treguar jashtëzakonisht i kujdesshëm për të mos kritikuar presidentin amerikan, edhe kur politikat e administratës së tij kanë shkaktuar debate në Evropë.
Rutte mbrojti me forcë ndërhyrjen e Trumpit ndaj Iranit, edhe pse konflikti në Lindjen e Mesme ka pasur pasoja të drejtpërdrejta edhe për Ukrainën.Çmimet e energjisë janë rritur në tregjet ndërkombëtare, ndërsa ngushtica e Hormuzit vijon të mbetet e bllokuar, pavarësisht marrëveshjeve që synonin rikthimin e lirisë së lundrimit.
Trump ka paralajmëruar gjithashtu Ukrainën që të mos godasë objektet energjetike ruse, veçanërisht rafineritë e naftës. Rutte pranoi se goditja e kapaciteteve të rafinimit në një periudhë kur tregjet janë nën presion nuk ndihmon në stabilizimin e çmimeve.
Por përgjegjësinë kryesore për krizën energjetike ai nuk ia atribuon Ukrainës. Sipas këtij këndvështrimi, një nga faktorët kryesorë mbetet bllokimi i ngushticës së Hormuzit.
“Evropa duhet të bëjë më shumë”
Rutte argumentoi se Evropa duhet të marrë një rol shumë më të madh në sigurinë e saj. Ai tha se evropianët duhet të kishin qenë në gjendje të përballeshin vetë me kërcënimin që paraqet programi bërthamor i Iranit dhe të merrnin më shumë përgjegjësi në rajon.
Sipas tij, Evropa duhet të jetë ajo që merret me kërcënimet në Detin e Kuq dhe me rebelët Houthi, në vend që barra të bjerë vazhdimisht mbi Shtetet e Bashkuara.
Kjo lidhet drejtpërdrejt me transformimin e NATO-s dhe atë që po konsiderohet si një fazë e re e Aleancës. Nën drejtimin e Rutte, vendet anëtare të NATO-s kanë marrë përsipër të rrisin shpenzimet për mbrojtjen në 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Nga kjo shumë, 3.5% do të shkojë për kapacitete të drejtpërdrejta ushtarake.Rritja konsiderohet një nga arritjet kryesore të Rutte në krye të NATO-s dhe lidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë edhe me presionin e ushtruar nga Trump ndaj aleatëve evropianë. Por rritja e buxheteve sjell një pyetje të re: çfarë do të blejë Evropa me këto para?
Armë amerikane apo industri evropiane?
Kjo është një nga debatet më të mëdha që po zhvillohet në Evropë.Nëse vendet evropiane do të shpenzojnë miliarda euro për mbrojtjen, pyetja është nëse paratë duhet të shkojnë kryesisht për kompanitë amerikane të industrisë së mbrojtjes apo për forcimin e industrisë evropiane.
Rutte e konsideroi këtë debat si një “çështje luksi” të Brukselit, por çështja ka një rëndësi strategjike shumë më të madhe. Nëse Evropa do të marrë përsipër një pjesë më të madhe të mbrojtjes së saj, atëherë ajo duhet të ketë edhe kapacitetin industrial për të prodhuar armët, municionet dhe teknologjitë që i nevojiten. Kjo lidhet me idenë e një NATO-je të re, të ashtuquajtur “NATO 3.0”.
SHBA drejt një roli tjetër në NATO
Shtetet e Bashkuara po shqyrtojnë një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si angazhohen në mbrojtjen e Evropës. Në këtë model, evropianët do të duhet të marrin drejtimin në mbrojtjen e kontinentit, të paguajnë më shumë dhe të angazhojnë më shumë trupa, ndërsa SHBA-ja do të reduktojë një pjesë të pranisë së saj në Evropë për t’u përqendruar më shumë në Indo-Paqësor dhe Kinë.
Një riorganizim i tillë do të ishte logjik nga këndvështrimi amerikan, por ngre një pyetje tjetër: a do ta lejojë Uashingtoni Evropën të ndërtojë një industri të pavarur dhe konkurruese të mbrojtjes? Nëse Evropa shpenzon shumë më tepër për mbrojtjen, por vazhdon t’i blejë shumicën e sistemeve kryesore nga SHBA-ja, varësia strategjike nuk do të zhduket.
“Teflon Mark” dhe diplomacia me Trumpin
Rutte njihet prej vitesh me nofkën “Teflon Mark”, për aftësinë e tij për t’u shmangur krizave politike dhe për të ruajtur një imazh relativisht të paprekur edhe në situata të vështira. Në periudhën kur ishte kryeministër i Holandës, ai njihej edhe për stilin e tij të thjeshtë dhe pragmatik.
Gjatë një episodi të kujtuar në intervistë, u përmendën udhëtimet e tij pas samiteve evropiane nga ndërtesat e BE-së drejt hotelit ku qëndronte. Ndryshe nga shumë liderë të tjerë, Rutte nuk përdorte gjithmonë eskortë zyrtare apo automjete luksoze.
Hoteli i tij në Bruksel ishte ndër më të lirët ku qëndronin liderët, ndërsa ai preferonte të ecte deri atje, duke e konsideruar këtë mënyrën “më të lirë dhe më të shpejtë”.
Ky stil i thjeshtë është pjesë e imazhit që Rutte ka ndërtuar gjatë karrierës së tij.Por në drejtimin e NATO-s, pragmatizmi i tij ka marrë një dimension tjetër. Ai e di se menaxhimi i Aleancës në epokën Trump kërkon marrëdhënie të ngushta me presidentin amerikan, edhe nëse kjo ndonjëherë dëmton imazhin personal të sekretarit të përgjithshëm.
Rutte duket i gatshëm të paguajë këtë kosto nëse rezultati është një NATO më e financuar dhe me Shtetet e Bashkuara ende të angazhuara në Aleancë.
“Daddy diplomacy” dhe mbijetesa e Aleancës
Qasja e tij ndaj Trumpit është kritikuar edhe për shkak të një deklarate të mëparshme ku Rutte përdori termin “daddy” për të përshkruar rolin e presidentit amerikan.
Komenti vazhdon ta ndjekë atë, por Rutte duket se ka zgjedhur të mos përplaset publikisht me Trumpin.Në vend të kësaj, ai përpiqet të ruajë marrëdhënien transatlantike dhe të bindë administratën amerikane se një Evropë më e fortë ushtarakisht është në interesin e vetë SHBA-së.
Në këtë kuptim, diplomacia e tij është më shumë pragmatike sesa ideologjike.Në fund, sfida më e madhe për Rutte nuk është vetëm Rusia.Është edhe mënyra se si do të riformësohet marrëdhënia mes Evropës dhe SHBA-së.
Nëse evropianët marrin përsipër më shumë përgjegjësi ushtarake, rrisin shpenzimet dhe ndërtojnë kapacitetet e tyre të mbrojtjes, atëherë NATO mund të hyjë në një fazë të re.
Por mbetet e paqartë nëse kjo do të krijojë një Aleancë më të barabartë apo thjesht një Evropë që shpenzon më shumë për sigurinë, ndërsa vazhdon të varet nga industria dhe teknologjia amerikane.
Rutte beson se ka mësuar ta zbusë “bishën” dhe është i bindur se po e shpëton Aleancën. Në këto rrethana, qasja e tij mund të shihet si përpjekja më e mirë e mundshme për të ruajtur unitetin e NATO-s dhe angazhimin amerikan.
Në fund të fundit, aftësia e tij për të shmangur përplasjet dhe për të ruajtur marrëdhëniet me aktorë të vështirë politikë mund të jetë pikërisht ajo që i nevojitet NATO-s në këtë periudhë.
Është një qasje që mund të duket e sikletshme, veçanërisht në raport me Donald Trump, por sipas Rutte, ajo është e nevojshme për të mbajtur të bashkuar Aleancën dhe për ta përballuar kërcënimin rus.
