Nga “shef” tani e quajnë “gjysh”. Çfarë zbulon BBC për diskutimet në prapaskenë të oligarkëve, dëshirën e tyre për të rifituar ndikimin politik dhe frikën që kanë nga presidenti rus
Disa nga biznesmenët më të pasur të Rusisë kanë filluar të përfytyrojnë një vend pa Vladimir Putinin. Megjithëse zotërojnë miliarda dollarë, ata kanë humbur pothuajse çdo mundësi për të ndërhyrë në politikë.
Sipas një artikulli të gjatë të BBC, pjesëtarë të elitës ekonomike ruse po diskutojnë tashmë, ndonëse me shumë kujdes, për ditën që do të vijë pas largimit të Putinit nga Kremlini. Ata po shqyrtojnë mundësinë e rikthimit në një sistem ku oligarkët do të kenë sërish një rol të rëndësishëm në qeverisjen e vendit.
Këto diskutime nuk nënkuptojnë se ekziston një plan i organizuar për rrëzimin e presidentit rus. Përkundrazi, frika ndaj tij mbetet aq e madhe, sa edhe miliarderët më të pakënaqur shmangin çdo kundërshtim publik.
Nga pushteti absolut i viteve ’90 te nënshtrimi ndaj Putinit
Marrëdhënia e Putinit me biznesmenët më të fuqishëm të Rusisë u shfaq qartë më 24 shkurt 2022, vetëm disa orë pas fillimit të pushtimit të Ukrainës. Më shumë se 36 nga njerëzit më të pasur të vendit u mblodhën në Kremlin, dukshëm të shqetësuar dhe të tronditur. Putini u ul në një distancë të madhe prej tyre dhe u kërkoi të bashkëpunonin me qeverinë për të mbështetur ekonominë. Askush nuk kundërshtoi.
overlay-clevercloseLogo
Kjo pamje ndryshonte rrënjësisht nga Rusia e viteve 1990, kur oligarkët, pasi kishin grumbulluar pasuri kolosale nga privatizimi i ndërmarrjeve shtetërore pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, mund të ndikonin drejtpërdrejt mbi qeveritë dhe vendimet politike.
Me ardhjen në pushtet në vitin 2000, Putini i dha fund kësaj situate, duke e bërë të qartë se pasuria nuk do të garantonte më pushtet politik.
Rasti më karakteristik ishte ai i Mikhail Khodorkovskit, biznesmenit më të pasur rus të asaj kohe, i cili, pasi akuzoi publikisht presidentin për korrupsion, kaloi dhjetë vjet në burg. Gjykata e dënoi për vepra penale ekonomike, akuza që ai vetë i mohoi.
Sot, pavarësisht sanksioneve perëndimore dhe luftës, numri i miliarderëve rusë ka arritur në 155, sipas Forbes, ndërsa pasuria e tyre e përgjithshme i afrohet 700 miliardë dollarëve. Megjithatë, kjo pasuri nuk u siguron as ndikim politik brenda Rusisë dhe as lirinë e veprimit që gëzonin dikur jashtë vendit.
“Ata janë të pasur sepse kanë njëfarë lidhjeje me Putinin, jo e kundërta”, shpjegon për BBC politikani dhe analisti rus në mërgim, Dmitry Nekrasov.
Tre skenarët për Rusinë pas Putinit
Megjithëse nuk ka asnjë tregues se Putini, i cili mbushi 74 vjeç në tetor, do të largohet së shpejti nga pushteti, diskutimet për pasardhësin e tij po tërheqin gjithnjë e më shumë vëmendjen e elitës ruse.
BBC paraqet tre skenarë kryesorë që analistët po shqyrtojnë për periudhën pas Putinit.
Skenari i parë parashikon kalimin drejt një sistemi më demokratik, me më shumë liri politike dhe konkurrencë reale mes partive.
Megjithatë, analistët e konsiderojnë këtë mundësinë më pak të besueshme, pasi institucionet demokratike janë dobësuar ndjeshëm gjatë qeverisjes së Putinit.
Skenari i dytë parashikon vazhdimin e modelit autoritar, por nën drejtimin e një udhëheqësi të ri.
Sipas analistes ruse në mërgim, Alexandra Prokopenko, pasardhësi i Putinit ka shumë të ngjarë të jetë fillimisht më i dobët, pasi nuk do të zotërojë të njëjtin ndikim politik dhe mekanizmat e pushtetit që presidenti aktual ka ndërtuar gjatë dekadave.
Skenari i tretë, që tërheq veçanërisht shumë prej miliarderëve rusë, është rikthimi te një formë e “demokracisë oligarkike”, ku grupet e fuqishme të biznesit dhe politikës do ta ndajnë pushtetin mes tyre.
“Ata do të donin të ktheheshin në një kohë kur mendimi i tyre kishte rëndësi, kur askush nuk ua merrte pasuritë dhe kur i kuptonin rregullat e lojës”, shpjegon Prokopenko.
Nga “shef” në “gjysh”: Si ka ndryshuar mënyra se si oligarkët flasin për Putinin
Një hollësi veçanërisht interesante që zbulon Prokopenko lidhet me mënyrën se si biznesmenët rusë i referohen tashmë presidentit gjatë bisedave private.
Më parë, ata e quanin “Nachalnik”, që do të thotë “shef”, ose “Pervy”, që do të thotë “i pari”. Këto nofka pasqyronin respektin dhe njohjen e autoritetit të tij. Tani, sipas analistes, ata përdorin fjalën “Ded”, që do të thotë “gjysh” ose “plak”, me një dozë përçmimi. Megjithatë, ky ndryshim në gjuhën që përdorin nuk është shndërruar në kundërshtim të hapur ndaj Putinit. Përkundrazi, frika vazhdon të mbizotërojë.
Prokopenko përshkruan rastin e një miliarderi, i cili gjatë një interviste qëndronte ulur mbi telefonin e tij celular, pasi besonte se në këtë mënyrë do ta vështirësonte një përgjim të mundshëm nga shërbimet sekrete.
“Kjo është një frikë krejtësisht e tipit stalinist”, komenton ajo.
Intervista e miliarderit rus që shkaktoi bujë
Një nga treguesit më interesantë të ndryshimit të klimës erdhi nga Andrey Melnichenko, njeriu i tetë më i pasur në Rusi, i njohur ndërkombëtarisht si “mbreti i plehrave kimike”.
Në një intervistë të rrallë për revistën The Economist, Melnichenko deklaroi se Rusia ka nevojë për një hapje më të madhe ndaj pjesës tjetër të botës dhe për ndryshime që do t’i japin fund qeverisjes nga një person i vetëm. Ai nuk kërkoi largimin e Putinit dhe në disa pjesë të intervistës përsëriti qëndrimet zyrtare të Kremlinit për luftën në Ukrainë. Megjithatë, deklaratat e tij publike përbënin një qëndrim të pazakontë për një biznesmen të përmasave të tij.
Gazetari Arkady Ostrovsky, i cili realizoi intervistën, vlerëson se Melnichenko nuk po shprehte vetëm pikëpamjet e tij personale, por ndoshta edhe mendimet e biznesmenëve të tjerë të fuqishëm.
Sipas Ostrovskyt, shumë prej rusëve më të pasur mendojnë se lufta e ka çuar vendin në një “qorrsokak absolut”, duke krijuar ndjesinë se nuk ka më të ardhme.
Pse askush nuk guxon të lëvizë kundër Putinit
Pavarësisht pakënaqësisë, analistët bien dakord se mundësitë që oligarkët të përpiqen të sfidojnë Putinin, për sa kohë ai qëndron në pushtet, janë jashtëzakonisht të kufizuara.
Bill Browder, dikur një nga investitorët më të mëdhenj të huaj në Rusi dhe një kritik i njohur i Kremlinit, argumenton se miliarderët i njohin shumë mirë rreziqet.
“Ata e kuptojnë se, nëse do të bënin diçka që mund të sfidonte Putinin, ai do t’i vriste. Dhe Putini është një njeri i vogël shumë paranojak”, deklaron Browder për BBC.
Disa biznesmenë po përpiqen tashmë të ndërtojnë marrëdhënie me ministra dhe zyrtarë të shërbimeve të sigurisë, duke u përgatitur në mënyrë diskrete për ekuilibrat e ardhshëm të pushtetit. Por, sipas analistit politik Dmitry Nekrasov, çdo lëvizje më vendimtare do të ishte tepër e rrezikshme.
Prandaj, pyetja vendimtare nuk lidhet vetëm me kohën kur do të përfundojë epoka e Putinit, por edhe me atë se kush do të arrijë të kontrollojë procesin e trashëgimisë së pushtetit.
Oligarkët rusë, të cilët dikur mund të përcaktonin zhvillimet politike, duket se dëshirojnë të rifitojnë një pjesë të pushtetit që kanë humbur. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse mekanizmat e pushtetit që ka ndërtuar Putini do t’i lejojnë ta arrijnë këtë qëllim.









