Pse NATO nuk e do samitin në Tiranë në 2027?

Facebook
WhatsApp

Anulimi i samitit të NATO-s, i cili ishte planifikuar të mbahej në Tiranë në vitin 2027, ka nxjerrë në pah tensionet dhe mosmarrëveshjet që po shoqërojnë Aleancën Atlantike.

Gazeta amerikane Newsday, në një artikull të zgjeruar, trajton prapaskenat e këtij vendimi, duke vënë në fokus debatet për shpenzimet ushtarake, marrëdhëniet mes aleatëve dhe ndikimin e politikave të presidentit amerikan Donald Trump në funksionimin e NATO-s.

Sipas artikullit, organizimi i samitit në Shqipëri është kundërshtuar nga disa vende anëtare, të cilat kanë shprehur rezerva për nivelin e investimeve të Tiranës në mbrojtje. Madje, emri i Shqipërisë ishte hequr nga deklarata përfundimtare e samitit të korrikut, një zhvillim që ka shtuar pikëpyetjet mbi arsyet e ndryshimit të planeve të Aleancës.

NATO po shqyrton njëkohësisht edhe reduktimin e takimeve të nivelit të lartë, në një periudhë kur përçarjet mes vendeve anëtare janë shtuar për shkak të shpenzimeve ushtarake, luftës në Iran dhe konfliktit në Ukrainë.

Kryeministri Edi Rama deklaroi të enjten se ende nuk ekziston një dakordësi mes aleatëve për datën e zhvillimit të samitit, por konfirmoi se ai nuk do të mbahet në vitin 2027.

“Ende nuk ka një qëndrim të përbashkët se kur do të zhvillohet samiti, por sigurisht jo në vitin 2027”, u shpreh Rama.

overlay-clevercloseLogo
Ai shtoi se Tirana mund të presë takimin e ardhshëm në vitin 2028, nëse Aleanca vendos të organizojë një samit në atë periudhë.

“Në vitin 2028, nëse do të ketë një samit, ai do të zhvillohet në Tiranë”, deklaroi kryeministri.

Nga ana tjetër, sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, është përpjekur të minimizojë rëndësinë e shtyrjes, duke theksuar se organizimi i samiteve nuk është i lidhur me një kalendar të pandryshueshëm.

“Ne jemi fleksibël për sa u përket samiteve të NATO-s”, deklaroi Rutte në një intervistë për Associated Press.

“Ne zhvillojmë samite kur kemi nevojë për to”, tha ai, duke shtuar se takimi i ardhshëm do të mbahet “kur të lindë nevoja”.

Deri rreth dhjetë vjet më parë, NATO organizonte samite të nivelit të liderëve çdo dy vjet. Por tashmë Aleanca po shqyrton edhe një reduktim të takimeve ministrore, duke e përfshirë këtë ndryshim në një paketë më të gjerë riorganizimi.

Ministrat e Mbrojtjes, të cilët tradicionalisht mblidheshin çdo tetor, nuk zhvilluan një takim muajin e kaluar dhe nuk kanë një mbledhje të planifikuar as për tetorin e vitit 2027. Ndërsa ministrat e Jashtëm do të zhvillojnë vetëm një takim gjatë vitit të ardhshëm, në vend të dy mbledhjeve që ishin praktikë e zakonshme.

Një tjetër element që ka ndikuar në klimën brenda Aleancës është edhe angazhimi i zyrtarëve të lartë amerikanë. Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, dhe sekretari i Shtetit, Marco Rubio, kanë munguar në disa takime të NATO-s ose janë larguar përpara përfundimit të diskutimeve që prej marrjes së detyrës.

Në veçanti, Hegseth ka përdorur takimet ministrore për të kritikuar dhe ushtruar presion ndaj aleatëve europianë dhe Kanadasë, duke kërkuar një angazhim më të madh në fushën e mbrojtjes.

Shpenzimet ushtarake, në qendër të debatit për Shqipërinë

Sipas Newsday, rasti i Shqipërisë është një shembull i qartë i vështirësive që po përjeton NATO në arritjen e një konsensusi mes 32 vendeve anëtare.

Shqipëria u përzgjodh në vitin 2025 për të organizuar samitin e vitit 2027, por emri i saj nuk u përfshi në deklaratën e samitit të korrikut. Sipas raportimit, disa vende aleate kanë shprehur pakënaqësi për nivelin e shpenzimeve shqiptare në mbrojtje dhe kanë kundërshtuar që organizimi i një prej aktiviteteve më të rëndësishme të Aleancës t’i besohet Tiranës në këto kushte.

Parashikimet tregojnë se Shqipëria pritet të shpenzojë gjatë këtij viti rreth 2.15% të Prodhimit të Brendshëm Bruto për mbrojtjen.

Ndërkohë, objektivi i ri i NATO-s parashikon që vendet anëtare të arrijnë deri në vitin 2035 shpenzime në nivelin 5% të PBB-së, nga të cilat 3.5% për mbrojtjen bazë dhe 1.5% për infrastrukturën dhe investimet e lidhura me sigurinë.

Megjithatë, Shqipëria nuk është vendi me shpenzimet më të ulëta në raport me objektivat e Aleancës. Spanja, Belgjika dhe Sllovenia rezultojnë më prapa në këtë drejtim.

Përveç çështjes së investimeve ushtarake, organizimi i një samiti të NATO-s kërkon edhe burime të konsiderueshme financiare, angazhim institucional dhe masa të jashtëzakonshme sigurie.

Për shembull, Holanda kaloi një vit të plotë në përgatitjen e samitit të vitit 2025 në Hagë, ndërsa shpenzimet për organizimin e tij arritën rreth 100 milionë dollarë.

Zyrtarët e Aleancës kishin vlerësuar se vendimi për organizimin e samitit në Shqipëri duhej të merrej deri në tetor, në mënyrë që autoritetet shqiptare të kishin kohën e nevojshme për përgatitjet.

Edhe organizimi i samitit në Turqi këtë vit kërkoi një angazhim të jashtëzakonshëm. Presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, vuri në dispozicion kompleksin e tij presidencial në Ankara, ndërsa u rinovua një aeroport ushtarak për mbërritjen e liderëve dhe u mobilizuan dhjetëra mijëra punonjës të sigurisë. Një pjesë e kryeqytetit u bllokua, ndërsa punonjësve të administratës publike, prania e të cilëve nuk ishte e domosdoshme, iu dha një javë pushim.

“Gjithmonë nevojiten masa të shumta sigurie”, deklaroi Rutte për Associated Press.

“Është një ngjarje e kushtueshme të organizosh një takim me 32 vendet aleate dhe më pas me vendet partnere, përfshirë partnerët tanë në rajonin Indo-Paqësor, si Japonia, Koreja, Australia dhe Zelanda e Re.”

I pyetur nëse shpenzimet e tilla ia vlejnë, kreu i NATO-s u përgjigj shkurt: “Po”.

Përplasjet me Trump dhe tensionet për Iranin e Ukrainën

Samiti i fundit në Turqi u shoqërua gjithashtu me tensione politike, të cilat rrezikuan të ndikonin në unitetin e Aleancës edhe përpara nisjes së diskutimeve zyrtare.

Presidenti amerikan Donald Trump riktheu deklaratat e tij për marrjen e kontrollit të Groenlandës, territor vetëqeverisës që i përket Danimarkës, një vend anëtar i NATO-s. Çështja preku drejtpërdrejt parimin e mbrojtjes së ndërsjellë, mbi të cilin u themelua Aleanca në vitin 1949.

Trump kërkoi gjithashtu që aleatët të dëshmonin besnikëri ndaj Shteteve të Bashkuara, duke kritikuar NATO-n për mungesën e mbështetjes ndaj operacioneve të tij ushtarake kundër Iranit.

Në kushte normale, samitet e Aleancës synojnë të përcjellin një mesazh uniteti dhe vendosmërie përballë kundërshtarëve të mundshëm. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për vendet europiane, të cilat kanë paralajmëruar vazhdimisht se Rusia mund të përpiqet të testojë kohezionin dhe aftësitë mbrojtëse të NATO-s.

Gjatë samitit në Ankara, Rutte organizoi edhe një prezantim të gjerë të industrisë së mbrojtjes, me synimin për t’i treguar presidentit amerikan se aleatët europianë po investojnë shuma të konsiderueshme në kapacitetet ushtarake.

Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se në këtë moment një samit tjetër i nivelit të liderëve mund të mos jetë i domosdoshëm.

Sipas tyre, NATO ka përmbushur një pjesë të objektivave kryesore për këtë periudhë, duke përcaktuar nivele të reja të shpenzimeve për mbrojtjen dhe kapaciteteve ushtarake. Gjithashtu, planifikimi i forcave dhe angazhimet e ardhshme u diskutuan gjatë takimit në Ankara.

David Cattler, studiues i lartë në institutin Center for European Policy Analysis dhe ish-zyrtar i lartë në strukturat e inteligjencës së NATO-s, argumenton se organizimi i një samiti duhet të justifikohet nga nevoja konkrete politike dhe strategjike.

“Ka një argument të fortë se, nëse nuk ekzistojnë çështje që e justifikojnë mbledhjen e 32 liderëve, atëherë ndoshta nuk është e nevojshme të organizohet takimi”, deklaroi Cattler.

Ai shtoi se NATO mund të qëndrojë edhe për një periudhë më të gjatë pa organizuar një samit të nivelit të liderëve.

“Mund të kalojnë dy, ndoshta edhe tre vjet”, tha ai.

Gjithsesi, mungesa e një samiti të planifikuar nuk do të thotë se Aleanca nuk mund të mblidhet në rast emergjence. NATO ka edhe mundësi të tjera për të koordinuar qëndrimet e vendeve anëtare, përfshirë takimet virtuale.

Një precedent i tillë ekziston që prej shkurtit të vitit 2022, kur Aleanca organizoi samitin e parë virtual pas nisjes së pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës nga Rusia.

Në këtë kontekst, shtyrja e samitit të Tiranës nuk lidhet vetëm me çështjen e shpenzimeve shqiptare për mbrojtjen. Ajo pasqyron edhe një periudhë të ndërlikuar për NATO-n, ku mosmarrëveshjet mes aleatëve, angazhimi amerikan dhe zhvillimet në disa fronte ndërkombëtare po ndikojnë në mënyrën se si funksionon dhe organizohet Aleanca.

Never miss any important news. Subscribe to our newsletter.

Lajme të Ngjashme

Never miss any important news. Subscribe to our newsletter.

Lajmet e Fundit

Editor's Pick